Kan je UPYourself gebruiken voor burgerschapsonderwijs in het VO? Het korte antwoord is: ja! Met UPYourself bouw je aan burgerschapsonderwijs, met name aan de sociaal-maatschappelijke competenties (zie ook onze gids over sociaal-emotioneel leren) binnen het domein "democratische oefenplaats".

UPYourself richt zich op de sociaal-emotionele ontwikkeling van leerlingen door te werken aan intrapersonele en interpersoonlijke vaardigheden. Deze vaardigheden vormen een belangrijke basis voor burgerschap, maar dekken niet alle burgerschapskerndoelen. De kerndoelen binnen de domeinen "samenleven in een democratische rechtsstaat" en "vormgeven aan democratische en maatschappelijke betrokkenheid" worden door UPYourself gedeeltelijk gedekt, vooral waar het gaat om het toepassen van vaardigheden in de praktijk. De meer kennisgerichte onderdelen (zoals kennis over de Grondwet, democratische processen en maatschappelijke structuren) worden niet gedekt. Deze komen vaak aan bod in vakken als maatschappijleer, Nederlands en geschiedenis.

Doel van UPYourself

Het doel van UPYourself is om jongeren te helpen zich sociaal-emotioneel sterker te ontwikkelen via praktische, ervaringsgerichte lespakketten in emotionele welzijn, effectieve communicatie, veerkracht, zelfvertrouwen en samenwerkingsvaardigheden.

Leerlingen leren:

beter om te gaan met zichzelf en anderen
constructiever te communiceren
beter om te gaan met emoties, stress en conflicten
grenzen aan te geven en te respecteren
effectief samen te werken in groepen

Deze doelen sluiten aan bij kerndoel 18 van burgerschap: "De school geeft vorm aan de democratische oefenplaats", waarin het stimuleren van sociale en maatschappelijke competenties centraal staat.

Overzicht UPYourself lespakketten

UPYourself bestaat uit vijf lespakketten, die elk gericht zijn op specifieke sociaal-emotionele vaardigheden:

P001: Emotioneel Welzijn

Les 1: Emoties identificeren & labelen
Les 2: Empathie
Les 3: Zelfregulatie

P002: Effectieve Communicatie

Les 1: Actief Luisteren
Les 2: Non-verbale communicatie & uitstraling
Les 3: Feedback geven en ontvangen
Les 4: Conflict begrijpen en oplossen

P003: Veerkracht en Stressmanagement

Les 1: Stress herkennen en begrijpen
Les 2: Stress reguleren
Les 3: Veerkracht ontwikkelen

P004: Zelfvertrouwen en Zelfbewustzijn

Les 1: Zelfbeeld en identiteit
Les 2: Zelfvertrouwen opbouwen door bewustwording van zelfpraat
Les 3: Zelfregulatie en persoonlijke groei toepassen

P005: Samenwerken en Conflictvaardigheden

Les 1: Fundamenten van samenwerken
Les 2: Omgaan met meningsverschillen
Les 3: Conflictoplossingstechnieken toepassen
Les 4: Samenwerken in groepsprojecten met verschillende rollen
Les 5: Reflecteren op samenwerkings- en conflictvaardigheden

Burgerschapsonderwijs volgens SLO (2025)

Volgens de kerndoelen burgerschap van SLO (2025) bestaat burgerschapsonderwijs uit drie domeinen:

Democratische oefenplaats: De school stimuleert sociale en maatschappelijke competenties
Samenleven in een democratische rechtsstaat: Kennis over basiswaarden (vrijheid, gelijkwaardigheid, solidariteit) en omgaan met diversiteit
Vormgeven aan democratische en maatschappelijke betrokkenheid: Inspraak, besluitvorming en bijdragen aan de samenleving

UPYourself draagt vooral bij aan het eerste domein (democratische oefenplaats) en gedeeltelijk aan de praktische toepassing van vaardigheden binnen de andere twee domeinen.

Kerndoelen burgerschap VO en UPYourself

Hieronder staat per burgerschapskerndoel aangegeven in welke mate UPYourself hieraan bijdraagt, met concrete verwijzingen naar specifieke lessen.

Kerndoel 18: De school geeft vorm aan de democratische oefenplaats

18A: De school stimuleert sociale en maatschappelijke competenties van leerlingen

Grotendeels gedekt door UPYourself:

Stimuleren van sociale vaardigheden: P001 Les 2 – Empathie, P002 Les 1 – Actief Luisteren, P005 Les 1 – Fundamenten van samenwerken
Stimuleren van respectvolle communicatie: P002 – Effectieve Communicatie, P005 Les 2-3 – Omgaan met meningsverschillen en conflictoplossing
Activiteiten die sociale cohesie stimuleren: P005 Les 4 – Samenwerken in groepsprojecten
Kritische denkvaardigheden: P004 Les 2-3 – Bewustwording zelfpraat, zelfregulatie, P005 Les 5 – Reflecteren op vaardigheden

Niet gedekt: Expliciete kennis en vaardigheden ten aanzien van basiswaarden van de democratische rechtsstaat en de diverse samenleving (wordt niet behandeld in de lessen).

Kerndoel 19: De leerling leert over samenleven in een democratische rechtsstaat

19A: Inzicht in basiswaarden van de democratische rechtsstaat

Gedeeltelijk gedekt:

Ervaringen opdoen met dialogen voeren: P005 Les 2 – Omgaan met meningsverschillen, P002 Les 3 – Feedback geven en ontvangen
Omgaan met conflicten: P002 Les 4 – Conflict begrijpen en oplossen, P005 Les 3 – Conflictoplossingstechnieken
Gelijkwaardige behandeling in de praktijk: P001 Les 2 – Empathie, P002 Les 1 – Actief Luisteren
Ethische oordeelsvorming: P005 Les 3 – Conflictoplossingstechnieken toepassen, P005 Les 5 – Reflecteren op eigen gedrag

Niet gedekt: Beschrijven van de betekenis van basiswaarden: vrijheid, gelijkwaardigheid en solidariteit. Inzicht tonen in de Grondwet, kinder- en mensenrechten. Redeneren over spanningen tussen basiswaarden.

19B: Omgaan met diversiteit in de samenleving

Gedeeltelijk gedekt:

Reflecteren op eigen identiteit: P004 Les 1 – Zelfbeeld en identiteit
Beargumenteren van het belang van gelijkwaardige behandeling: P001 Les 2 – Empathie, P005 Les 1 – Fundamenten van samenwerken
Reflecteren op openstaan voor perspectieven van anderen: P001 Les 2 – Empathie, P005 Les 2 – Omgaan met meningsverschillen

Niet gedekt: Beschrijven van aspecten van diversiteit (godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, afkomst, geslacht, handicap, seksuele gerichtheid). Herkennen en benoemen van processen van stereotypering, discriminatie en uitsluiting.

Kerndoel 20: De leerling doet ervaringen op met democratische en maatschappelijke betrokkenheid

20A: Mogelijkheden om democratisch te handelen

Gedeeltelijk gedekt:

Ervaringen opdoen met het uitwisselen van standpunten: P002 Les 3 – Feedback geven en ontvangen, P005 Les 2 – Omgaan met meningsverschillen
Omgaan met verschillende meningen en conflicten: P005 Les 2-3 – Meningsverschillen en conflictoplossing

Niet gedekt: Beschrijven van onderdelen van de democratische rechtsstaat (machtenscheiding, rechtspraak, Grondwet). Inzicht in processen van inspraak en besluitvorming. Compromissen sluiten in democratische context. Omgaan met meerderheids- en minderheidsstandpunten in democratische besluitvorming.

20B: Bijdragen aan de samenleving

Gedeeltelijk gedekt:

Ervaringen opdoen met verantwoordelijkheid nemen: P001 Les 2 – Empathie, P005 Les 1 & 4 – Samenwerken
Reflecteren op eigen mogelijkheden om bij te dragen: P004 Les 3 – Persoonlijke groei, P005 Les 5 – Reflecteren op vaardigheden

Niet gedekt: Beschrijven hoe burgers met taken, rollen, rechten en plichten bijdragen aan de samenleving. Onderzoeken van maatschappelijke initiatieven, bewegingen en organisaties. Verkennen van actuele maatschappelijke en duurzaamheidsvraagstukken.

Conclusie

UPYourself draagt significant bij aan kerndoel 18 (democratische oefenplaats) door het stimuleren van sociale vaardigheden, respectvolle communicatie en kritisch denken via praktische oefeningen en reflectie. De vijf lespakketten bieden een stevige basis voor het ontwikkelen van sociaal-maatschappelijke competenties.

Voor de kerndoelen 19 en 20 (samenleven in democratische rechtsstaat en democratische/maatschappelijke betrokkenheid) biedt UPYourself een goede basis door het ontwikkelen van praktische vaardigheden zoals dialoog voeren, conflicthantering, perspectiefname en reflectie. Maar de expliciete kennis over democratie, basiswaarden, diversiteit en maatschappelijke structuren die deze kerndoelen vereisen, wordt niet gedekt.

Voor compleet burgerschapsonderwijs is het noodzakelijk dat UPYourself wordt aangevuld met lessen die expliciet ingaan op: basiswaarden van de democratische rechtsstaat (vrijheid, gelijkwaardigheid, solidariteit), aspecten van diversiteit, democratische processen en maatschappelijke vraagstukken. Dit wordt vaak gedekt door vakken als maatschappijleer, Nederlands en geschiedenis.

Wil je meer weten over hoe UPYourself kan bijdragen aan burgerschapsonderwijs op jouw school? Download onze factsheet of neem contact met ons op voor een gesprek.